بی‌خوابی کودک چرا اتفاق می‌افتد؟ چه زمانی طبیعی است و چگونه درمان شود؟

• BaFamily
• 25 بهمن 1404
• اشتراک

• علائم بی‌خوابی کودکان در شب و روز
• علت بی‌خوابی کودکان چیست؟
• تأثیر استرس و استفاده از موبایل بر خواب کودک
• روش‌های درمان بی‌خوابی کودکان (راهکارهای عملی و مرحله‌ای)
• بهترین روتین خواب برای کودکان (برنامه پیشنهادی قبل از خواب)
• چه زمانی برای بی‌خوابی کودک باید به پزشک مراجعه کنیم؟
• جمع‌بندی؛ بی خوابی یکی از چالش های رایج فرزندپروری

جدول میزان خواب مورد نیاز کودکان بر اساس سن

سن کودک	میزان خواب توصیه‌شده در شبانه‌روز
بازی در فضای سبز	کاهش اضطراب و افزایش آرامش
۱–۲ سال	۱۱ تا ۱۴ ساعت
۳–۵ سال	۱۰ تا ۱۳ ساعت
۶–۱۲ سال	۹ تا ۱۲ ساعت
نوجوانان	۸ تا ۱۰ ساعت

علائم بی‌خوابی کودکان در شب و روز

اگر نگران بی‌خوابی کودک خود هستید، این نشانه‌ها را بررسی کنید:

علائم شبانه

• برای اجتناب از خوابیدن بهانه می‌آورد

• مدت زیادی طول می‌کشد تا بخوابد

• مرتب از رختخواب بیرون می‌آید و درخواست‌های جدید دارد

• خسته به نظر می‌رسد اما هنگام خواب ناگهان بیدار می‌شود

• نیمه‌شب بیدار می‌شود و دوباره به خواب نمی‌رود

علائم روزانه

• صبح به‌سختی بیدار می‌شود یا از تخت بلند نمی‌شود

• در طول روز چرت‌های طولانی می‌زند

• کمبود انرژی یا خستگی مداوم دارد

• تمرکز و یادگیری برایش سخت می‌شود

اگر این علائم بیش از سه بار در هفته و برای چندین ماه ادامه داشته باشد و عملکرد روزانه کودک را مختل کند، احتمال وجود بی‌خوابی یا اختلال خواب جدی‌تر مطرح می‌شود.

علت بی‌خوابی کودکان چیست؟

• عادات نادرست قبل از خواب

• استرس و اضطراب

• معوامل محیطی

• بیماری‌ها و مشکلات جسمی

• داروها و کافئین

بسیاری از مشکلات خواب کودکان به رفتارهای روزانه، عادات قبل از خواب و شرایط محیطی مرتبط هستند. در بیشتر موارد، بی‌خوابی کودک به یک علت ساده و قابل اصلاح برمی‌گردد.

عادات نادرست قبل از خواب

برخی کودکان فقط در شرایط خاصی می‌خوابند؛ مثلاً با حضور پدر یا مادر در اتاق، نوشیدن شیر، پخش موسیقی یا روشن بودن تلویزیون. وابستگی به این شرایط باعث می‌شود اگر نیمه‌شب بیدار شوند، نتوانند دوباره مستقل بخوابند.

همچنین استفاده از موبایل، تبلت یا تلویزیون قبل از خواب، با تحریک مغز و نور آبی صفحه‌نمایش، روند به خواب رفتن را مختل می‌کند.

استرس و اضطراب

مشکلات مدرسه، اختلاف با دوستان، تغییر محیط زندگی، تولد نوزاد جدید یا حتی تنش‌های خانوادگی می‌توانند باعث استرس کودک شوند. این اضطراب معمولاً شب‌ها خودش را به شکل بی‌خوابی نشان می‌دهد.

عوامل محیطی

اتاق خیلی گرم یا سرد، سر و صدای زیاد، نور زیاد و برنامه خواب نامنظم و..... همه این موارد می‌توانند کیفیت خواب کودک را کاهش دهند

بیماری‌ها و مشکلات جسمی

برخی بیماری‌ها خواب راحت را سخت می‌کنند، مثل: سرماخوردگی، عفونت گوش، آسم، سندرم پای بی‌قرار، خارش ناشی از اگزما و آپنه خواب میتوانند کودک دچار بیخوابی کنند.

داروها و کافئین

برخی داروها، مانند داروهای مربوط به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی یا برخی داروهای ضدافسردگی، می‌توانند کودک را هوشیارتر نگه دارند. همچنین مصرف نوشیدنی‌های حاوی کافئین (چای پررنگ، شکلات، نوشابه‌های انرژی‌زا) می‌تواند خواب شبانه را مختل کند.

نکته مهم: در بیشتر موارد، بی‌خوابی کودکان رفتاری است نه بیماری. یعنی با اصلاح عادات خواب قابل درمان است

تأثیر استرس و استفاده از موبایل بر خواب کودک

یکی از مهم‌ترین دلایل بی‌خوابی کودکان در سال‌های اخیر، افزایش اضطراب و استفاده از صفحه‌نمایش قبل از خواب است. در متن اصلی اشاره شد که استرس، مشکلات مدرسه، تنش‌های خانوادگی یا تولد نوزاد جدید می‌تواند در خواب کودک اختلال ایجاد کند. واقعیت این است که ذهن کودک درست قبل از خواب فعال‌تر می‌شود. اگر نگرانی یا هیجان کنترل‌نشده داشته باشد، به‌راحتی وارد چرخه خواب عمیق نمی‌شود.

نقش استرس در بدخوابی کودک

کودکی که در طول روز اضطراب را تجربه می‌کند، ممکن است:

• شب‌ها بیشتر بیدار شود

• کابوس ببیند

• از خوابیدن بترسد

• نیاز به حضور والدین داشته باشد

گاهی بی‌خوابی اولین نشانه استرس و اضطراب پنهان در کودک است

تاثیر موبایل، تبلت و تلویزیون

نور آبی صفحه‌نمایش باعث کاهش ترشح هورمون «ملاتونین» می‌شود؛ هورمونی که مسئول تنظیم خواب است. وقتی کودک درست قبل از خواب از موبایل یا تلویزیون استفاده می‌کند: دیرتر خوابش می‌برد، خواب سطحی‌تری تجربه می‌کند و نیمه‌شب راحت‌تر بیدار می‌شود

📌 توصیه کاربردی: حداقل ۶۰ دقیقه قبل از خواب، استفاده از هرگونه صفحه‌نمایش متوقف شود.

روش‌های درمان بی‌خوابی کودکان (راهکارهای عملی و مرحله‌ای)

• برنامه خواب منظم تعیین کنید

• روتین آرامش‌بخش قبل از خواب ایجاد کنید

• چرت‌های روزانه را مدیریت کنید

• وابستگی به حضور والدین را کاهش دهید

• محیط خواب مناسب فراهم کنید

در متن اصلی اشاره شد که در اغلب موارد، بی‌خوابی کودکان با تغییر عادات خواب قابل درمان است. خبر خوب این است که بیشتر بی‌خوابی‌های کودکان رفتاری هستند و با چند اصلاح ساده بهبود پیدا می‌کنند. در ادامه، مراحل عملی برای کمک به خواب بهتر کودک را می‌خوانید:

برنامه خواب منظم تعیین کنید

هر شب در ساعت مشخصی کودک را به رختخواب ببرید و صبح‌ها در زمان ثابتی بیدار کنید؛ حتی در تعطیلات. نظم، مهم‌ترین عامل تنظیم ساعت بیولوژیک بدن است.

روتین آرامش‌بخش قبل از خواب ایجاد کنید

۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از خواب، فعالیت‌های آرام انجام دهید مثل: حمام آب ولرم، خواندن داستان، گوش دادن به موسیقی ملایم، صحبت کوتاه و صمیمی با کودک و....این کار به مغز کودک پیام «زمان خواب» می‌دهد.

چرت‌های روزانه را مدیریت کنید

اگر کودک مدت طولانی در طول روز بخوابد، شب‌ها دیرتر به خواب می‌رود. چرت‌های طولانی عصرگاهی یکی از دلایل شایع بدخوابی هستند.

وابستگی به حضور والدین را کاهش دهید

اگر کودک فقط با حضور شما می‌خوابد، به‌تدریج زمان حضور خود را کمتر کنید تا بتواند مستقل به خواب برود.

محیط خواب مناسب فراهم کنید

اتاق خنک و ساکت باشد، نور کم باشد، تخت فقط مخصوص خواب باشد (نه بازی و تماشای تلویزیون)

بهترین روتین خواب برای کودکان (برنامه پیشنهادی قبل از خواب)

یکی از مؤثرترین روش‌های درمان بی‌خوابی کودکان، داشتن یک روال ثابت و آرامش‌بخش قبل از خواب است. روتین ثابت باعث می‌شود مغز کودک به‌صورت شرطی یاد بگیرد که بعد از این مراحل، زمان خواب است. این کار استرس شبانه را کاهش می‌دهد و وابستگی به عوامل بیرونی را کمتر می‌کند.

در ادامه یک برنامه پیشنهادی ساده و قابل اجرا را می‌بینید:

نمونه روتین یک‌ساعته قبل از خواب

یک ساعت قبل از خواب: خاموش کردن تلویزیون، موبایل و تبلت، کم کردن نور خانه

۴۵ دقیقه قبل از خواب: حمام آب ولرم یا شستن صورت و دست‌ها، پوشیدن لباس خواب راحت

۳۰ دقیقه قبل از خواب: خواندن داستان کوتاه یا گفت‌وگوی آرام، صحبت درباره اتفاق‌های خوب روز

۱۵ دقیقه قبل از خواب : در آغوش گرفتن کودک، گفتن جمله‌های آرام‌بخش مثل: «الان وقت استراحت بدنه»،«مامان/بابا کنارت هست»

چه زمانی برای بی‌خوابی کودک باید به پزشک مراجعه کنیم؟

همان‌طور که گفته شد، بسیاری از موارد بی‌خوابی کودکان رفتاری هستند و با اصلاح عادات خواب برطرف می‌شوند. اما در برخی شرایط، بهتر است موضوع جدی‌تر بررسی شود.

اگر کودک شما:

• بیش از سه بار در هفته و برای چند ماه مشکل خواب دارد

• در طول روز به‌شدت خسته، بی‌حوصله یا تحریک‌پذیر است

• در مدرسه تمرکز و عملکردش افت کرده است

• خروپف شدید یا وقفه تنفسی در خواب دارد

• همراه با بی‌خوابی، درد، خارش شدید یا مشکلات جسمی دیگری دارد

بهتر است با پزشک یا متخصص کودکان مشورت کنید.

گاهی بی‌خوابی می‌تواند نشانه مشکلاتی مانند آپنه خواب، اضطراب شدید، مشکلات هورمونی یا سایر اختلالات خواب باشد که نیاز به بررسی تخصصی دارند

جمع‌بندی؛ بی خوابی یکی از چالش های رایج فرزندپروری

بی‌خوابی کودکان مسئله‌ای رایج اما قابل مدیریت است. در بیشتر موارد، با ایجاد یک برنامه خواب منظم، کاهش استفاده از صفحه‌نمایش و فراهم کردن محیطی آرام، کیفیت خواب کودک بهبود پیدا می‌کند. اگر با وجود رعایت این نکات، مشکل ادامه داشت، مراجعه به پزشک بهترین اقدام خواهد بود. توجه به خواب کودک، سرمایه‌گذاری مستقیم روی رشد، یادگیری و سلامت روان اوست.

---