آموزش همدلی به کودک؛ کودکان چگونه میتوانند احساسات دیگران را درک کند؟

• BaFamily
• 27 خرداد 1405
• اشتراک

• همدلی چیست؟
• انواع همدلی در کودک
• آیا همدلی ذاتی است یا اکتسابی؟
• 6 راهکار ضروری برای توسعه همدلی کودک
• جمع‌بندی؛ همدلی، مهارتی برای امروز و آینده کودک

همدلی چیست؟

همدلی یعنی اینکه کودک بتواند خود را جای دیگران بگذارد، احساس آن‌ها را در یک موقعیت خاص تصور کند و بر اساس آن، واکنش مناسبی نشان دهد. وقتی کودک همدل است، فقط نمی‌بیند که چه اتفاقی افتاده، بلکه سعی می‌کند بفهمد «دوستش الان چه حسی دارد و چرا این احساس را دارد».

به زبان ساده، همدلی به کودک کمک می‌کند:

• دیدگاه و زاویه‌دید دیگران را درک کند

• بتواند با تجربه‌ها و احساسات دیگران ارتباط بگیرد

• نسبت به حال و احساس بقیه بی‌تفاوت نباشد و نگرانی و توجه نشان دهد

احساس همدلی یک مهارت ساده و تک‌مرحله‌ای نیست؛ بلکه یک توانایی نسبتاً پیچیده است که شامل چند مهارت کوچک‌تر در کودک می‌شود.

کودک همدل چه ویژگی‌هایی دارد؟

کودکی که در مسیر رشد همدلی قرار دارد، به‌تدریج می‌آموزد که:

• خودش را به‌عنوان یک فرد جدا و منحصر به‌فرد بشناسد

  یعنی بفهمد «من منم و بقیه آدم‌ها، آدم‌های دیگری هستند»؛ با دنیای فکری و احساسی جدا.

• درک کند که دیگران می‌توانند افکار و احساسات متفاوتی داشته باشند

  مثلاً ممکن است او از مهدکودک خوشش بیاید، اما دوستش از جدا شدن از مادرش ناراحت شود.

• احساسات رایج را تشخیص دهد

  مثل شادی، شگفتی، عصبانیت، ناامیدی، غم و ترس. او کم‌کم یاد می‌گیرد چهره، صدا و رفتار آدم‌ها را با این احساسات ربط دهد.

• در موقعیت‌های مختلف، احساس دیگران را تصور کند

  مثلاً وقتی می‌بیند دوستش در مهدکودک در حال خداحافظی ناراحت‌کننده با والدینش است، می‌تواند حدس بزند که او دلتنگ و غمگین است.

• حدس بزند چه واکنشی مناسب و آرامش‌بخش است

  مثلاً به جای خندیدن به دوستش، کنارش بنشیند، چیزی به او تعارف کند یا به مربی خبر بدهد.

انواع همدلی در کودک

روان‌شناسان معمولاً همدلی را به دو نوع اصلی تقسیم می‌کنند: همدلی عاطفی و همدلی شناختی. هر دو نوع برای رشد اجتماعی و عاطفی کودک مهم هستند و به او کمک می‌کنند روابط سالم‌تری با دیگران برقرار کند.

همدلی عاطفی

همدلی عاطفی یعنی کودک بتواند احساسات دیگران را حس کند و نسبت به آن واکنش نشان دهد. مثلاً وقتی دوستی ناراحت است، کودک هم تحت تأثیر قرار می‌گیرد و سعی می‌کند او را آرام کند.

همدلی شناختی

همدلی شناختی یعنی کودک بتواند دلیل احساسات دیگران را بفهمد. برای مثال متوجه شود که دوستش به خاطر گم شدن اسباب‌بازی‌اش ناراحت شده است. این توانایی به کودک کمک می‌کند واکنش مناسب‌تری نشان دهد.

آیا همدلی ذاتی است یا اکتسابی؟

انسان‌ها با یک ظرفیت طبیعی برای همدلی متولد می‌شوند؛ یعنی از نظر زیستی برای ایجاد رابطه و اهمیت دادن به دیگران آماده هستیم. اما این ظرفیت اولیه به‌تنهایی کافی نیست و به همین دلیل کودکان ۳ تا ۵ ساله معمولاً توجه کمی به احساسات دیگران نشان می‌دهند

رشد همدلی یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های شکل‌گیری روابط سالم است و والدین به‌عنوان اولین الگوهای فرزند نقش اساسی در پرورش مهارت‌های اجتماعی و عاطفی کودک دارند. بسیاری از پدر و مادرها دوست دارند فرزندی مهربان و همدل داشته باشند، اما دقیقاً نمی‌دانند چطور باید این مهارت را آموزش دهند. این موضوع زمانی چالش‌برانگیزتر می‌شود که کودک تفاوت‌هایی در یادگیری یا تفکر داشته باشد.

6 راهکار ضروری برای توسعه همدلی کودک

کودکان همدلی را بیشتر از طریق تجربه، مشاهده و تعامل با اطرافیان یاد می‌گیرند. والدین می‌توانند با رفتارهای روزمره، گفت‌وگو و ایجاد موقعیت‌های مناسب، به رشد این مهارت مهم در فرزندشان کمک کنند. در ادامه چند راهکار عملی برای تقویت همدلی در کودکان آورده شده است.

در مورد احساسات خود و دیگران با کودک صحبت کنید

نامگذاری احساسات به کودکان کمک می کند تا احساسات مختلف را در خود تشخیص دهند و خودآگاهی لازم برای تمرین همدلی با دیگران را یاد بگیرند. والدین می توانند با نام بردن از احساسات خود و توصیف احساس خود در موقعیت های مختلف، این مهارت را در کودک توسعه دهند. کودکان به بزرگسالان و به خصوص والدین خود نگاه می کنند تا یاد بگیرند که چگونه رفتار کنند و شما می توانید با اشاره به احساسات دیگران به رشد همدلی کودک خود کمک کنید.

احساسات فرزندتان را جدی گرفته و تایید کنید

دادن فضا و امنیت به فرزندتان برای احساس راحتی با احساسات خود، گام مهمی در ارتباط با درک احساسات دیگران است. تایید احساسات کودک به آنها در احساس امنیت هنگام ابراز احساساتشان کمک کند.

از داستان ها و بازی های مختلف برای آموزش همدلی استفاده کنید

وقتی برای کودک داستانی می خوانید یا فیلمی را با هم تماشا می کنید، از فرزند خود بپرسید که فکر می کند شخصیت موجود در داستان یا فیلم چه احساسی دارد؟ به خصوص بعد از اینکه این شخصیت با یک شکست یا معضل اصلی روبرو می شود. وقت گذاشتن برای تأمل در مورد تغییر احساسات شخصیت در پاسخ به رویدادهای مختلف می تواند به کودک کمک کند تا این مهارت ها را به افراد واقعی در زندگی خود تعمیم دهد.

در کارهای خیرخواهانه شرکت کنید

کودکان متوجه می شوند که والدین آنها با دیگران چه رفتاری دارند و بنابراین والدین به این شیوه می توانند اهمیت مراقبت از دیگران را به کودک خود نشان دهند. بخشیدن به افراد نیازمند یکی از راه هایی است که به کودک خود نشان می دهید احساسات دیگران برای شما مهم است. برای نمونه می توانید اسباب بازی هایی را که کودکتان دیگر با آنها بازی نمی کند، با موافقت کودکتان اهدا کنید و یا لباس هایی را که برای کودکتان کوچک شده است و دیگر قرار نیست از آنها استفاده کنید، به سازمانی هایی که در این زمینه فعالیت می کنند اهدا کنید.

وقتی رفتاری همدلانه از کودکتان می بینید از او تشکر و قدردانی کنید

تحقیقات انجام شده در حوزه فرزندپروری مثبت، نشان می دهد که قدردانی و تشکر از اقدامات مثبت فرزندتان، می تواند به تقویت رفتار او کمک کند و احتمال تکرار عمل در آینده را افزایش می دهد.

صبور باشید

آموزش همدلی به کودک نیازمند زمان و صبر و حوصله است. کودکان خردسال هنوز این موضوع را درک نکرده اند که تجربیات دیگران با تجربیان آنها متفاوت است. بنابراین، طبیعی است که کودکان نوپا و پیش دبستانی نگرانی کمتری بابت احساس دیگران نشان دهند. اما با گذشت زمان و با رشد مغز، کودکان یاد می گیرند که همدل تر باشند.

سن کودک	نشانه‌های همدلی
۱ تا ۲ سال	ممکن است با دیدن گریه کودک دیگر ناراحت شود یا به او نگاه کند
2 تا 3 سال	گاهی اسباب‌بازی یا شیء مورد علاقه خود را برای آرام کردن دیگری می‌دهد
3 تا 5 سال	می‌تواند تشخیص دهد که دیگران ناراحت یا خوشحال هستند
5 تا 7 سال	دلیل احساسات دیگران را بهتر درک می‌کند
7 سال به بالا	قادر است خود را جای دیگران بگذارد و واکنش مناسب‌تری نشان دهد

جمع‌بندی؛ همدلی، مهارتی برای امروز و آینده کودک

همدلی مهارتی است که از بدو تولد بذر آن در وجود کودک وجود دارد، اما برای رشد و شکوفایی به رفتار والدین، تجربه‌های روزمره و فرصت‌های یادگیری نیاز دارد. کودکان با حمایت والدین می‌آموزند احساسات خود و دیگران را بهتر بشناسند، ارتباط سالم‌تری بسازند و رفتارهای مهربانانه‌تری نشان دهند.

راهکارهایی مانند صحبت درباره احساسات، الگو بودن، فرصت کمک کردن و استفاده از بازی و داستان، همگی کودک را یک قدم به درک بهتر جهان اطرافش نزدیک‌تر می‌کنند. با تقویت این مهارت، نه‌تنها کیفیت روابط اجتماعی کودک افزایش می‌یابد، بلکه زمینه‌ساز سلامت روان و موفقیت‌های بلندمدت او نیز خواهد بود.

---