- BaFamily
- 13 مهر 1405
گاهی کودک به‌خاطر یک باخت کوچک، تمام‌شدن زمان بازی یا حرفی که در مدرسه شنیده، غمگین و بی‌حوصله می‌شود. در آن لحظه شاید وسوسه شویم سریع بگوییم «چیزی نیست»، حواسش را پرت کنیم یا مشکل را همان‌جا حل کنیم؛ اما معمولاً کودک پیش از راه‌حل، به این نیاز دارد که احساسش دیده شود.
- ناراحتی کودک را از رفتار او جدا کنید
- قبل از واکنش به کودک، چند ثانیه به خودتان فرصت دهید
- ۶ واکنش کمک‌کننده وقتی کودک ناراحت است
- در موقعیت‌های رایج چه بگوییم؟
- چه جمله‌هایی کودک را بیشتر تنها می‌کند؟
- بعد از آرام‌شدن، از موقعیت درس بسازید
- چه زمانی بهتر است از متخصص کمک بگیریم؟
ناراحتی کودک را از رفتار او جدا کنید
ممکن است کودک ناراحت باشد و هم‌زمان گریه کند، داد بزند، در اتاقش را ببندد یا حتی وسیله‌ای پرت کند. احساس او قابل‌پذیرش است، اما هر رفتاری قابل‌پذیرش نیست. می‌توانید بگویید: «می‌فهمم خیلی ناراحتی؛ من کنارتم. اما اجازه نمی‌دهم کسی را بزنی یا چیزی را پرت کنی.»
قبل از واکنش به کودک، چند ثانیه به خودتان فرصت دهید
وقتی صدای گریه، داد یا اعتراض کودک بالا می‌رود، بدن والد هم ممکن است وارد حالت هشدار شود. یک مکث کوتاه می‌تواند جلوی واکنش‌هایی مثل تهدید، تحقیر یا فریاد را بگیرد.
- یک دم و بازدم آرام انجام دهید.
- صدای خودتان را کمی پایین‌تر بیاورید، نه بلندتر.
- به خودتان یادآوری کنید: «الان قرار نیست همه‌چیز را حل کنم؛ اول باید ارتباط و امنیت را حفظ کنم.»
اگر کنترل خشم برایتان در این موقعیت‌ها سخت می‌شود، کنترل خشم والدین یا کنترل کودک؟ می‌تواند مکمل خوبی باشد.
۶ واکنش کمک‌کننده وقتی کودک ناراحت است
۱. کنار او باشید، بدون اینکه اصرار به حرف‌زدن کنید
بعضی کودکان همان لحظه می‌خواهند حرف بزنند و بعضی دیگر ابتدا به سکوت، آغوش یا کمی فاصله نیاز دارند. کوتاه بگویید: «من نزدیکت هستم؛ هر وقت آماده بودی، می‌توانی بگویی چه شده.»
۲. احساسش را نام‌گذاری کنید
نام‌گذاشتن روی احساس، به کودک کمک می‌کند تجربهٔ مبهمش را بهتر بفهمد: «فکر کنم از اینکه بازیت تمام شد، ناامید شدی» یا «انگار از حرف دوستت خیلی ناراحت شدی.» لازم نیست دقیقاً حدس بزنید؛ از «فکر می‌کنم» و «انگار» استفاده کنید تا کودک امکان اصلاح‌کردن شما را داشته باشد.
۳. احساس را تأیید کنید، نه لزوماً خواسته را
تأیید احساس یعنی بگویید ناراحتی کودک برایتان واقعی است؛ نه اینکه هر خواسته‌ای را قبول کنید. مثلاً: «می‌فهمم که دلت بستنی می‌خواست و شنیدنِ نه سخت است؛ اما امروز بستنی نمی‌خریم.»
۴. به‌جای بازجویی، سؤال باز بپرسید
به‌جای «چرا این‌قدر گریه می‌کنی؟» بگویید: «دوست داری تعریف کنی چه اتفاقی افتاد؟» یا «الان بیشتر دوست داری من گوش بدهم یا کمکت کنم؟» اگر کودک جواب نداد، فشار نیاورید.
۵. آرام‌سازی را پیشنهاد دهید، نه تحمیل
کودکِ به‌هم‌ریخته معمولاً با سخنرانی طولانی آرام نمی‌شود. انتخاب‌های کوچک بدهید: «دوست داری کمی آب بخوری، بغلت کنم یا چند دقیقه تنها باشی؟»
۶. حل مسئله را به بعد از آرام‌شدن موکول کنید
وقتی شدت احساس کمتر شد، تازه زمان فکرکردن است: «دفعهٔ بعد که دوستت نوبت بازی را رعایت نکرد، چه کاری می‌توانی انجام بدهی؟» هدف این نیست که والد به‌جای کودک همه‌چیز را حل کند.
اگر کودک در حال گریه است، مقالهٔ برخورد با گریهٔ کودکان نیز به شما کمک می‌کند بین گریه‌ای که نیاز به همراهی دارد و رفتاری که نیازمند مرزبندی است، فرق بگذارید.
در موقعیت‌های رایج چه بگوییم؟
| موقعیت | واکنش کم‌اثر والد | واکنش کمک‌کننده |
|---|---|---|
| کودک بعد از باختن گریه می‌کند | «برای یک بازی این‌همه گریه ندارد!» | «باختن واقعاً ناراحت‌کننده است. چند دقیقه وقت می‌خواهی یا دوست داری دوباره تمرین کنیم؟» |
| به‌خاطر نه شنیدن عصبانی است | «بس کن، این‌قدر لجبازی نکن!» | «می‌فهمم دلت این را می‌خواست؛ جواب من هنوز نه است، ولی می‌توانی ناراحت باشی.» |
| از مدرسه ناراحت برگشته است | «بی‌خیال، فردا یادت می‌رود.» | «به‌نظر می‌رسد امروز سخت گذشته؛ اگر دوست داشتی، از هر جایش که راحت‌تری شروع کن.» |
| وسیله‌ای پرت کرده است | «چه بچهٔ بدی هستی!» | «می‌بینم عصبانی هستی؛ پرت‌کردن امن نیست. می‌توانی بالش را فشار بدهی یا با من از اینجا فاصله بگیری.» |
چه جمله‌هایی کودک را بیشتر تنها می‌کند؟
- «چیزی نشده.»
- «بچه‌بازی درنیاور.»
- «این‌قدر حساس نباش.»
- «اگر گریه کنی، می‌روم.»
- «تو که بزرگ شدی، نباید ناراحت شوی.»
جایگزین ساده‌تر این است: «می‌دانم برای تو مهم است، حتی اگر من هنوز همهٔ ماجرا را نفهمیده باشم.»
بعد از آرام‌شدن، از موقعیت درس بسازید
بعد از عبور از طوفان احساسی، با چند جملهٔ کوتاه به کودک کمک کنید تجربه‌اش را مرور کند: «اولین نشانه‌ای که فهمیدی ناراحتی چیست؟»، «چه چیزی این بار کمی به تو کمک کرد؟» و «دفعهٔ بعد از من چه کمکی می‌خواهی؟» این تمرین‌ها به‌مرور مهارت صبر و تنظیم هیجان را تقویت می‌کنند.
برای تمرین‌های روزمره‌تر، آموزش صبر به کودکان را هم بخوانید.
چه زمانی بهتر است از متخصص کمک بگیریم؟
همهٔ کودکان گاهی ناراحت، عصبانی یا زودرنج می‌شوند. اما اگر ناراحتی شدید یا طولانی است، بیشتر روزها تکرار می‌شود، خواب و اشتها یا عملکرد مدرسه را تغییر داده، کودک را از دوستان و فعالیت‌های معمول دور کرده یا با آسیب‌زدن به خود و دیگران همراه است، بهتر است با پزشک یا روان‌شناس کودک گفت‌وگو کنید.
برای شناخت نشانه‌های مرتبط‌تر، مقالهٔ استرس در کودکان را ببینید.
جمع‌بندی
وقتی کودک ناراحت است، لازم نیست فوراً حالش را خوب کنید یا برایش راه‌حل بسازید. کافی است ابتدا آرام بمانید، احساسش را ببینید، رفتار ناایمن را متوقف کنید و بعد از آرام‌شدن، او را در پیدا کردن راه بعدی همراهی کنید.
اگر می‌خواهید این مهارت‌ها را در موقعیت‌های روزمرهٔ بیشتری تمرین کنید، دوره جامع تربیت کودک بافملی مسیر منظم‌تری برای شناخت احساسات و نیازهای کودک ارائه می‌دهد.
رفرنس‌های علمی
Center on the Developing Child at Harvard University. Key Concepts in Early Childhood Development.
Centers for Disease Control and Prevention. Anxiety and Depression in Children.
در بافملی، باور داریم هر والد آگاهی، می‌تواند آینده‌ای روشن‌تر برای فرزندش بسازد. ما جدیدترین آموزش‌ها و نکات علمی فرزندپروری را از سراسر دنیا انتخاب می‌کنیم و با زبان ساده در اختیار شما می‌گذاریم.