- BaFamily
- 22 شهریور 1405
اسباببازی مونتهسوری قرار نیست کودک را با نور و صدا سرگرم کند؛ قرار است او را به لمس کردن، امتحان کردن و کشف راهحل دعوت کند. اما آیا هر وسیله چوبی، واقعاً مونتهسوری است و برای هر سن و هر کودک انتخاب مناسبی محسوب میشود؟
- اسباب بازی مونته سوری چیست؟
- ویژگیهای یک وسیله مناسب با رویکرد مونتهسوری
- این بازیها چه مهارتهایی را تمرین میدهند؟
- چگونه اسباب بازی مناسب سن کودک انتخاب کنیم؟
- نقش والد در بازی مونتهسوری چیست؟
- چه اشتباههایی را کمتر کنیم؟
اسباب بازی مونته سوری چیست؟
مونتهسوری در اصل یک رویکرد آموزشی است که بر مشاهده کودک، انتخاب محدود اما واقعی و یادگیری از راه تجربه تکیه دارد. اسباببازی یا فعالیتی که با این نگاه طراحی میشود، معمولاً یک هدف روشن دارد: کودک چیزی را با دستهایش جابهجا کند، دستهبندی کند، بریزد، وصل کند یا برای رسیدن به نتیجهای ساده تلاش کند.
پس مونتهسوری یک برند یا فهرست ثابت از وسایل نیست. مهمتر از ظاهر چوبی، نحوه استفاده از وسیله است. یک سبد با چند وسیله امن خانگی، اگر امکان انتخاب و تمرین مستقل بدهد، میتواند از یک اسباببازی پرزرقوبرق و پرصدا به این رویکرد نزدیکتر باشد.
ویژگیهای یک وسیله مناسب با رویکرد مونتهسوری
این وسایل معمولاً ساده، قابل لمس و متناسب با توانایی فعلی کودکاند. به جای آنکه همه کار را خودشان انجام دهند، بخشی از کار را به کودک میسپارند. پازل ساده، استوانههای جاگذاری، جورچین رنگ و شکل، نخکردن مهرههای درشت یا انتقال لوبیا با قاشق، نمونههایی از فعالیتهای هدفمندند؛ البته فقط زمانی که برای سن کودک ایمن باشند.
ویژگی مهم دیگر، «کنترل خطا» است: کودک تا حدی بتواند خودش بفهمد کاری درست پیش نرفته است؛ مثلاً قطعه پازل جا نمیرود یا درِ ظرف بسته نمیشود. در این حالت، به جای عجله برای اصلاح، فرصت میدهیم دوباره نگاه کند و راه دیگری را بیازماید.
این بازیها چه مهارتهایی را تمرین میدهند؟
فعالیتهای دستی میتوانند هماهنگی چشم و دست، گرفتن و رها کردن، دقت و پیگیری یک کار را تمرین دهند. تمرین مهارت به معنای تضمین رشد سریع یا برتری کودک نیست؛ نتیجه به سن، علاقه، تکرار و کیفیت همراهی بزرگسال هم بستگی دارد. با این حال، وقتی کودک برای چند دقیقه روی یک کار قابل انجام میماند، فرصتی واقعی برای تمرین تمرکز به دست میآورد. اگر این موضوع دغدغه شماست، مقاله «تمرکز کودک چیست و چگونه آن را تقویت کنیم؟ ۸ راهکار کاربردی برای والدین» میتواند مسیرهای روزمره بیشتری نشان دهد.
در سالهای اول زندگی، تجربههای ایمن و متناسب با رشد ارزشمندند؛ نه به خاطر اینکه باید کودک را جلو بیندازند، بلکه چون پایه کنجکاوی، زبان و مهارتهای روزمره را شکل میدهند. برای درک بهتر این دوره، «سه سال اول تربیت فرزند؛ مهمترین سالهای رشد مغز کودک» را هم ببینید.
چگونه اسباب بازی مناسب سن کودک انتخاب کنیم؟
برای کودک نوپا، کارهای کوتاه و ملموس بهتر جواب میدهند: گذاشتن اشیای بزرگ در ظرف، باز و بسته کردن درهای ایمن، جورکردن دو قطعه یا انتقال آب با لیوان کوچک زیر نظر شما. در سنین بالاتر میتوان فعالیتهایی مثل طبقهبندی دکمهها، آمادهکردن میانوعده ساده، ساختن با بلوکها یا پازلهای چالشبرانگیزتر را اضافه کرد.
به نشانههای کودک توجه کنید. اگر وسیله خیلی سخت باشد، او زود کنار میکشد یا عصبانی میشود؛ اگر خیلی آسان باشد، احتمالاً زود خسته میشود. انتخاب درست، وسیلهای است که کمی تلاش بخواهد اما کودک بتواند با چند بار آزمون، موفقیت را تجربه کند. این تجربههای کوچک به حس توانمندی کمک میکنند؛ همان چیزی که در «چگونه به فرزندمان قدرت واقعی بدهیم؟ ۵ مهارت مهم فرزندپروری» نیز از زاویه رابطه والد و کودک بررسی شده است.
نقش والد در بازی مونتهسوری چیست؟
نقش شما مربیای نیست که مدام توضیح بدهد یا نتیجه را تصحیح کند. ابتدا محیط را امن و ساده کنید، سپس یک بار آرام نشان دهید و کمی فاصله بگیرید. میتوانید بگویید: «میبینم داری راهش را پیدا میکنی؛ اگر خواستی من کنارت هستم.» این جمله هم حمایت دارد و هم اختیار کودک را حفظ میکند.
به جای خرید وسایل زیاد، چند فعالیت را بهنوبت در دسترس بگذارید و بقیه را موقتاً کنار بگذارید. نظم محیط کمک میکند کودک انتخاب واضحتری داشته باشد و بعد از بازی هم در جمعکردن مشارکت کند. مواد طبیعی و فعالیتهای بیرون از خانه هم میتوانند تجربه حسی خوبی بسازند؛ مثلاً جمعکردن برگ، مرتبکردن سنگها یا آبدادن به گلدان. ایدههای مرتبط را در «آموزش دوستی با طبیعت به کودکان؛ از بازی تا مسئولیتپذیری» خواهید یافت.
چه اشتباههایی را کمتر کنیم؟
از تبدیل بازی به آزمون پرهیز کنید. لازم نیست کودک نام همه رنگها را بلد باشد یا هر بار کار را «درست» انجام دهد. مقایسه با خواهر، برادر یا همسالان نیز انگیزه را کم میکند. همچنین وسایل ریز، شکستنی یا دارای قطعات جداشدنی برای کودک کمسن، بدون نظارت مناسب نیستند.
تحقیقات درباره آموزش مونتهسوری، در مجموع از اثرات مثبت اما نه یکسان در همه موقعیتها خبر میدهند. کیفیت اجرای روش، محیط و شرایط کودک اهمیت دارد؛ بنابراین بهتر است به جای وعدههای بزرگ، روی یک هدف کوچک و قابل مشاهده تمرکز کنیم: امروز کودک چند دقیقه با علاقه مشغول شد؟ آیا توانست یک مرحله را خودش انجام دهد؟
سخن آخر
اسباببازی مونتهسوری یک میانبر جادویی برای باهوشتر شدن کودک نیست. ارزش آن در فرصتی است که برای انتخاب، تمرین و تجربه موفقیت کوچک ایجاد میکند. از یک فعالیت ساده و ایمن شروع کنید، کنار کودک بمانید اما جای او کار نکنید، و اجازه دهید بازی به ریتم خودش پیش برود.
در بافملی، باور داریم هر والد آگاهی، میتواند آیندهای روشنتر برای فرزندش بسازد. ما جدیدترین آموزشها و نکات علمی فرزندپروری را از سراسر دنیا انتخاب میکنیم و با زبان ساده در اختیار شما میگذاریم.