«بده دوستت هم بازی کنه!» کودک اسباببازیاش را محکمتر بغل میکند و میگوید: «نه! مال خودمه!» دوستش ناراحت میشود، شما معذب میشوید و ممکن است کار به گریه یا کشیدن وسیله از دست یکدیگر برسد.
اسباببازی ندادن کودک همیشه نشانه خودخواهی نیست. کودکان خردسال هنوز در حال یادگیری مالکیت، نوبتگرفتن، صبرکردن و درک خواستههای دیگران هستند. برای آموزش تقسیم اسباببازی لازم نیست کودک را مجبور کنیم هر چیزی را که دوست دارد فوراً بدهد. هدف این است که هم به حق خودش احترام بگذارد و هم حق دیگران را بشناسد.

وقتی کودک میگوید «مال منه»، ممکن است هنوز بازیاش تمام نشده باشد، نگران برنگشتن اسباببازی باشد یا نداند چطور باید نوبتش را با کودک دیگری تقسیم کند.
برای کودکی که تازه مفهوم «مال من» را یاد گرفته، داشتن یک اسباببازی بسیار مهم است. شاید تفاوت میان «دادن برای چند دقیقه» و «از دست دادن همیشگی» را بهخوبی نفهمد. گرفتن ناگهانی وسیله از دستش میتواند حس کنترل او را کم کند.
برای یک کودک دو یا سهساله صبرکردن برای وسیله جذاب آسان نیست. کنترل تمایل فوری به چیزی که میخواهد بهتدریج رشد میکند و حتی اگر قانون را بداند، همیشه نمیتواند اجرا کند.
عروسکی که هر شب بغل میکند یا ماشینی که هدیه گرفته، با یک وسیله عمومی یکسان نیست. گاهی کودک فقط از چیزی محافظت میکند که برایش مهم است.
شاید قبلاً وسیلهاش خراب شده یا کسی آن را برنگردانده باشد؛ یا مهمانها بدون اجازه با وسایلش بازی کردهاند. در این حالت بهتر است اعتماد و احساس امنیت را تقویت کنیم.

یادگیری از سالهای اول با بازیهای ساده آغاز میشود، اما انتظار از همه سنین یکسان نیست.
| سن کودک | انتظار واقعبینانه | کمک مناسب والد |
|---|---|---|
| ۱ تا ۲ سال | بازی کنار کودکان دیگر؛ تقسیمکردن هنوز پایدار نیست | بازی رفتوبرگشتی کوتاه و اسباببازی کافی |
| ۲ تا ۳ سال | شروع درک نوبت همراه با مقاومت | گفتن «نوبت من، نوبت تو» و انتظار کوتاه |
| ۳ تا ۵ سال | تمرین تقسیمکردن و حل مسئله ساده | توافق درباره نوبتها و بازی مشترک |
| ۶ سال به بالا | درک بهتر قوانین و مذاکره | سپردن بخشی از حل اختلاف به کودکان |
این سنها تقریبی است؛ رشد کودکان یکسان نیست و خستگی یا هیجان بالا هم میتواند همکاری را کمتر کند. اگر کودک چهارساله هنوز مشغول ساختن یک برج است، لازم نیست همان لحظه تمام قطعاتش را به دوستش بدهد.
اجبار همیشگی روش مناسبی برای آموزش نیست. همانطور که ما دوست نداریم کسی وسیله شخصیمان را بدون اجازه بردارد، اختیار بعضی وسایل برای کودک هم مهم است. اما نباید اسباببازی دیگران را بگیرد یا حق استفاده از وسایل مشترک را از آنها سلب کند.
وسیله شخصی: کودک میتواند درباره استفاده دیگران از آن نظر بدهد. وسیله مشترک: همه کودکان باید طبق قانون مشخص و منصفانه نوبت داشته باشند. عروسک مخصوص خواب با لگوی مشترک خانواده شرایط یکسانی ندارد.

قبل از آمدن دوست کودک بپرسید: «دوست داری با چه اسباببازیهایی باهم بازی کنید؟» اجازه دهید چند وسیله خیلی شخصی را کنار بگذارد. وسایلی که برای بازی مشترک انتخاب میشوند باید با قواعد روشن در دسترس کودکان باشند.
اگر دو کودک یک ماشین را میخواهند، بگویید: «الان نوبت آرشه. وقتی نوبتش تموم شد تو هم میتونی بازی کنی.» میتوانید با توافقشان از تایمر کمک بگیرید. قانون باید منصفانه باشد؛ نه اینکه هرکس بیشتر گریه کرد زودتر وسیله را بگیرد.
یکی نگران از دست دادن وسیله است و دیگری از نرسیدن نوبتش ناراحت. بگویید: «تو هنوز دوست داری با این ماشین بازی کنی و دوستت هم میخواد امتحانش کنه. چه راهی برای نوبتها داریم؟»

لازم نیست منتظر دعوا بمانیم. یکبار شما مکعب بگذارید و بار بعد کودک. توپ را نوبتی ردوبدل کنید، بازی رومیزی ساده انجام دهید یا هر نفر یک جمله به داستان اضافه کند. عبارتهای «الان نوبت منه»، «حالا نوبت توئه» و «ممنون که صبر کردی» را تمرین کنید.
این فعالیتها جزئی از آموزش مهارتهای زندگی به کودک هستند و با تجربه روزمره بهتر از دستور دادن شکل میگیرند.

گاهی کودک برای بیان خواستهاش کلمه ندارد و اسباببازی را میکشد. تمرین کنید: «الان دارم باهاش بازی میکنم»، «بعد از من نوبت توئه»، «میشه بعد از تو من بازی کنم؟» یا «این وسیله مخصوص منه؛ میتونیم با اون یکی بازی کنیم.» کودک خردسال ابتدا به الگوی کلامی والد نیاز دارد.
این تمرین با آموزش آداب معاشرت به کودک مرتبط است؛ احترام زمانی ماندگارتر است که کودک دلیلش را بفهمد.
وقتی کودک بدون اجبار چند قطعه به دوستش میدهد، بگویید: «دیدم چند قطعه دادی تا اون هم بتونه برج بسازه.» نیازی به جایزه برای هر بار همکاری نیست. توجه دقیق به رفتار مفید است.

اگر کودک وسیله دیگری را بدون اجازه میگیرد، از حق مالکیت آن کودک محافظت کنید: «این ماشین مال دوستته؛ نمیذارم از دستش بکشی. میتونی برای نوبت بعدی درخواست کنی.» اگر وسیله را با زور گرفته، کمک کنید برگرداند و در صورت نیاز برای جبران قدمی بردارد.
آموزش مسئولیتپذیری به کودک هم به کودک کمک میکند تأثیر رفتار خودش بر دیگران را درک کند.
| موقعیت | واکنش کماثر والد | واکنش کمککننده |
|---|---|---|
| اسباببازی شخصی را به مهمان نمیدهد | «خودخواه نباش؛ بده بهش!» | «این وسیله برات مهمه؛ میتونیم یکی دیگه برای بازی مشترک انتخاب کنیم.» |
| دو کودک وسیله مشترک میخواهند | «هرکس گریه نکنه مال اونه!» | «این وسیله مشترکه؛ بیایید درباره نوبتها توافق کنیم.» |
| وسیله دوستش را میکشد | «ولش کن، بچه بد!» | «نمیذارم وسیلهاش رو بکشی. برای نوبت بعدی درخواست کن.» |
| هنوز مشغول بازی است | «بسه دیگه، خیلی بازی کردی!» | «میبینم کارت تموم نشده؛ بگو چقدر زمان لازم داری.» |
| داوطلبانه تقسیم میکند | «آفرین! حالا همه وسایلت رو بده.» | «دیدم خودت تصمیم گرفتی باهم بازی کنید.» |
این جملهها قرار نیست حفظی باشند. سه پیام مهم این است: احساس کودک دیده میشود، قانون منصفانه است و راهی برای حل اختلاف وجود دارد.
تقسیمکردن مهارتی یادگرفتنی است، نه ویژگی ثابت شخصیت کودک. بهجای «خودخواهی»، بگویید «الان دوست نداری این وسیله رو بدی» و علت را بررسی کنید.
نگرانی از قضاوت مهمان ممکن است باعث گرفتن اجباری اسباببازی شود؛ این کار گاهی نگرانی کودک را بیشتر میکند. بهتر است از قبل درباره وسایل شخصی و مشترک توافق کنید.
کودک دوساله و هفتساله در زبان، صبر و درک قواعد متفاوتاند. تمرین را با توان فعلی کودک هماهنگ کنید.
وقتی زورگویی یا خطر وجود ندارد، بپرسید: «به نظرتون چه راهی منصفانهست؟» اجازه دهید فکر کنند و فقط به اندازه لازم کمک کنید. این فرصت با نحوه برخورد با اشتباهات کودک مرتبط است.

در خانه وسایل را به سه دسته تقسیم کنید: وسایل شخصی که اجازه لازم دارند، وسایل مشترک با قانون نوبت، و وسایل ویژه که بهتر است جدا نگهداری شوند. از فرزند بزرگتر همیشه نخواهید کوتاه بیاید؛ حق هر دو کودک را در نظر بگیرید.
یک بازی ساختنی انتخاب کنید: «یک مکعب من میذارم، یکی تو.» چند دور نوبتها را جابهجا کنید و به کودک فرصت بدهید خودش نوبتش را یادآوری کند. بعد همین تمرین را با کودک دیگری انجام دهید. اختلاف را به مسابقه اطاعت تبدیل نکنید؛ درباره احساسها و قانون صحبت کنید.
تقسیمنکردن بهتنهایی نشانه مشکل رشدی نیست؛ اما اگر کودک در موقعیتهای مختلف و برای مدتی طولانی با همسالان مشکل شدید دارد، به دیگران آسیب میزند یا درباره رشد زبان و ارتباط او نگرانی دیگری وجود دارد، با پزشک کودک یا متخصص رشد و رفتار مشورت کنید.

وقتی کودک میگوید «مال منه»، همیشه از روی خودخواهی نیست؛ ممکن است در حال شناخت مالکیت یا یادگیری صبر باشد. آموزش تقسیمکردن وقتی اثر بیشتری دارد که هم به حق کودک احترام بگذاریم و هم قوانین روشن و منصفانه برای بازی مشترک داشته باشیم.
هدف این نیست که کودک به هر خواستهای پاسخ مثبت بدهد؛ باید بتواند هم «نه» محترمانه بگوید و هم در موقعیت مناسب همکاری کند. اگر در خانه بر سر قوانین بازی، نه شنیدن و همکاری کشمکش زیادی دارید، دوره جایگزینهای هوشمندانه برای نه گفتن به کودک بافملی مسیر آموزشی مکملی برای گفتگو و مرزبندی است.
در بافملی، باور داریم هر والد آگاهی، میتواند آیندهای روشنتر برای فرزندش بسازد. ما جدیدترین آموزشها و نکات علمی فرزندپروری را از سراسر دنیا انتخاب میکنیم و با زبان ساده در اختیار شما میگذاریم.